Wet van de barmhartige Samaritaan

De barmhartige Samaritaan: medeleven en bescherming

De uit de Bijbel (Lucas 10:25-37) afkomstige parabel van de barmhartige Samaritaan vertelt hoe een voor dood achtergelaten reiziger wordt gered door een onbekende die hem verzorgt en zich over hem ontfermt. Naast de religieuze context draagt zij een universele boodschap: de morele plicht om anderen in gevaar te helpen, uit medeleven en onbaatzuchtigheid.

Geïnspireerd door dit beginsel zijn er wereldwijd talrijke zogenoemde barmhartige-Samaritaanwetten uitgevaardigd die hen beschermen tegen juridische vervolging die te goeder trouw hulp bieden in een noodsituatie. De precieze reikwijdte van die bescherming verschilt echter per rechtsgebied: hieronder leest u wat de voor uw regio geldende wet bepaalt.

Uw bescherming krachtens de wet

Zuid-Afrika heeft geen specifieke goedesamaritaanwet en geen algemene plicht om een vreemde te redden. Zijn gemengde stelsel, dat Romeins-Hollands recht en common law verbindt, kent in beginsel geen reddingsplicht; toch kan een rechtsplicht om te handelen van geval tot geval ontstaan volgens de boni-mores-toets — de 'legal convictions of the community' uit het arrest Minister van Polisie v Ewels 1975 — of uit voorafgaand gedrag, de controle over een gevaarlijk voorwerp, een beschermingsrelatie, de wet of een overeenkomst. De ingrijpende hulpverlener wordt beoordeeld naar de maatstaf van een 'redelijke hulpverlener' die rekening houdt met de noodsituatie.

Geen verplichting om te handelen, maar alle redenen om het te doen

Een louter nalaten leidt op zichzelf niet tot aansprakelijkheid: het wordt pas onrechtmatig wanneer er een rechtsplicht om te handelen bestond, zodat de loutere omstander niet wettelijk verplicht is te redden. Grondwettelijke waarden, waaronder het recht om spoedeisende medische behandeling niet geweigerd te krijgen (s. 27(3)), sturen deze analyse zonder de keuze om te helpen in een verplichting te veranderen. Wie te goeder trouw helpt, met het oordeel van een redelijke hulpverlener, hoeft geen streng oordeel te vrezen.

Waarom opleiding essentieel is

Of de wet nu handelen voorschrijft of niet, de noodsituatie onderhandelt niet: bij een hartstilstand verlaagt elke minuut zonder reanimatie de overlevingskans met ongeveer 10 procent. In Zuid-Afrika, waar de responstijden sterk verschillen van de ene buurt tot de andere, is de aanwezige persoon de eerste schakel in de keten van overleving — degene die handelt terwijl elke seconde nog telt. Zich in reanimatie en eerste hulp laten opleiden betekent de kalmte en de techniek verwerven die machteloos toekijken scheiden van een leven redden. Die kennis vergeet men niet — en op een dag kan ze alles veranderen.